مذاکرات ایران‑آمریکا در مسقط؛ شانس موفقیت و دلایل استراتژیک مقدمه در میانهٔ تنش‌های طولانی‌مدت بین تهران و واشنگتن، مذاکراتی که قرار بود در استانبول برگزار شود، به‌سرعت به نقطهٔ عطفی تبدیل شد؛ ایران درخواست انتقال مکان را به مسقط، پایتخت عمان، داد و پس از چند روز نوسان، این درخواست با تأیید نهایی عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، به واقعیت پیوست. این تحول نه تنها نشانگر اهمیت مکان در دیپلماسی است، بلکه بازتابی از استراتژی‌های پیچیدهٔ هر دو طرف در حوزهٔ هسته‌ای و موشکی می‌باشد. پیش‌زمینهٔ تاریخی استان‌دار مسقط پیش از این میزبان مذاکرات مهمی بین ایران و آمریکا بوده است؛ اولین توافق‌نامهٔ هسته‌ای در اوایل دههٔ نود نیز در این شهر به امضا رسید. این تاریخچه، عمان را به‌عنوان یک میزبانی معتبر و «بی‌طرف» در ذهن هر دو طرف تثبیت کرده است. در عین حال، ترکیه پس از تلاش‌های میانجیگری خود، به‌عنوان میزبان اولیهٔ نشست‌های چندجانبه معرفی شد؛ اما ایران به‌سرعت اعلام کرد که حضور کشورهای منطقه می‌تواند موضوعات موشکی و منطقه‌ای را به میز مذاکرات بیاورد، در حالی که تهران تنها می‌خواهد مذاکرات در چارچوب پروندهٔ هسته‌ای باقی بماند. ️ دیپلماسی مکان (Venue Diplomacy) مطالعات علمی نشان می‌دهند که انتخاب مکان مذاکرات می‌تواند ابزار فشار، تضمین امنیت هیات‌ها و کاهش تنش‌های رسانه‌ای باشد. جی. آر. بریج و ویلیام زارتمن، دو پژوهشگر برجستهٔ این حوزه، تأکید می‌کنند که انتقال مذاکرات از یک کشور عضو ناتو به یک کشور عربی می‌تواند به ایران امکان بدهد تا قواعد بازی را پیش از نشستن پشت میز، به نفع خود تنظیم کند. در این مورد، عمان به‌عنوان کشوری که روابط نزدیک ولی نه‌چندان وابسته به آمریکا دارد، می‌تواند فضای محرمانه و نسبتاً خنثی برای گفت‌وگو فراهم آورد. موضع‌گیری‌های کلیدی طرفین • ایران: تأکید بر عدم عقب‌نشینی از حق غنی‌سازی اورانیوم و اصرار بر اینکه برنامه موشکی «قابل مذاکره نیست». وزارت خارجه ایران بارها اعلام کرده که مذاکرات صرفاً در چارچوب پروندهٔ هسته‌ای باشد و ورود به موضوعات موشکی می‌تواند به‌سرعت به شکست مذاکرات منجر شود. • آمریکا: خواستار توقف کامل غنی‌سازی اورانیوم و گسترش مذاکرات به برنامه موشکی، حمایت از گروه‌های تروریستی در منطقه و رفتار با مردم خود است. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، پیش از برگزاری نشست مسقط، به‌صراحت اعلام کرد که مذاکرات باید به «محدوده موشک‌های بالستیک، حمایت از گروه‌های تروریستی، برنامه هسته‌ای و رفتار با مردم» بپردازد. • کشورهای منطقه: ترکیه، قطر و عربستان سعودی به‌عنوان میانجی‌های کلیدی، فشار بر واشنگتن برای پذیرش مکان مسقط را اعمال کردند؛ زیرا هرگونه درگیری نظامی در خلیج فارس می‌تواند هزینه‌های اقتصادی و امنیتی سنگینی برای آن‌ها داشته باشد. ✅ فرصت‌ها و چالش‌ها فرصت‌ها: - عمان به‌عنوان میزبانی معتبر، امکان برگزاری مذاکرات در محیطی امن و محرمانه را فراهم می‌کند. - تمرکز بر پروندهٔ هسته‌ای می‌تواند به‌جای گسترش به مسائل موشکی، زمینهٔ توافقی محدود اما ملموس ایجاد کند. - فشارهای منطقه‌ای بر آمریکا (به‌ویژه از سوی ترکیه و کشورهای خلیج) می‌تواند انگیزهٔ بیشتری برای یافتن راه‌حل دیپلماتیک ایجاد کند. چالش‌ها: - اختلاف اساسی دربارهٔ غنی‌سازی اورانیوم؛ ایران از حق خود برای غنی‌سازی دفاع می‌کند، در حالی که آمریکا خواستار توقف کامل است. - عدم توافق بر سر برنامه موشکی؛ ایران این موضوع را «قابل مذاکره نیست» و آمریکا آن را پیش‌شرطی برای هرگونه توافق می‌داند. - احتمال ورود ناخواستهٔ بازیگران دیگر (مثلاً نخست‌وزیر قطر) که می‌تواند مذاکرات را از چارچوب هسته‌ای خارج کند. تحلیل شانس موفقیت با توجه به ترکیب عوامل فوق، شانس موفقیت مذاکرات در مسقط می‌تواند به‌صورت زیر ارزیابی شود: 1. **پذیرش مکان** – انتقال به مسقط نشانگر توانایی ایران در اعمال فشار بر آمریکا است؛ این نکته مثبت برای ادامه مذاکرات محسوب می‌شود. 2. **محدودیت موضوعی** – اگر مذاکرات به‌صورت صریح بر پروندهٔ هسته‌ای محدود شوند، احتمال رسیدن به توافق جزئی (مانند تمدید مهلت یا کاهش تحریم‌های اقتصادی) افزایش می‌یابد. 3. **موقعیت ژئوپولیتیک** – فشارهای منطقه‌ای بر آمریکا برای جلوگیری از جنگ در خلیج فارس می‌تواند نقش مهمی در تسهیل توافق داشته باشد، اما این فشار تنها کافی نیست؛ آمریکا همچنان تحت فشار داخلی برای نشان دادن قدرت در برابر ایران است. 4. **تفاوت استراتژیک** – ایران به‌دنبال حفظ حق غنی‌سازی و جلوگیری از فشارهای موشکی است؛ آمریکا به‌دنبال توقف غنی‌سازی و گسترش مذاکرات به حوزه موشکی می‌باشد. این اختلاف بنیادین، حتی در بهترین سناریو، احتمال دستیابی به توافق جامع را کاهش می‌دهد. به‌طور کلی، می‌توان گفت که مذاکرات در مسقط شانس متوسطی برای دستیابی به توافق جزئی در حوزه هسته‌ای دارند، اما رسیدن به توافق نهایی شامل مسائل موشکی و منطقه‌ای به‌نظر می‌رسد که هنوز دور از دسترس باشد. نتیجه‌گیری انتقال مذاکرات از استانبول به مسقط نه تنها نشانگر اهمیت دیپلماسی مکان است، بلکه بازتابی از تلاش ایران برای کنترل چارچوب گفت‌وگو و جلوگیری از گسترش موضوعات به حوزه‌های حساس دیگر می‌باشد. اگرچه فشارهای منطقه‌ای و نقش میانجی‌گری عمان می‌تواند به‌عنوان یک عامل مثبت عمل کند، اختلافات اساسی دربارهٔ غنی‌سازی اورانیوم و برنامه موشکی همچنان مانع از رسیدن به توافق جامع می‌شود. در نهایت، موفقیت این مذاکرات به توانایی هر دو طرف در یافتن نقطهٔ میانی قابل‌قبول و مدیریت فشارهای داخلی و بین‌المللی بستگی دارد. #سیاست_جهانی #خاورمیانه #مذاکرات_هسته‌ای #عمان #ایران_آمریکا #دیپلماسی_مکان #تحلیل_رویدادها