آیا مریخ زمانی پیشرفته‌تر از زمین بوده؟ بررسی شواهد عجیب سطح مریخ سال‌هاست دانشمندان و علاقه‌مندان فضا یک سؤال اساسی را تکرار می‌کنند: آیا ممکن است مریخ، میلیون‌ها سال پیش، میزبان تمدنی پیشرفته‌تر از زمین بوده باشد؟ این سؤال زمانی جدی‌تر شد که مریخ‌نوردهای ناسا و تصاویر HiRISE، ساختارهای عجیبی را نشان دادند؛ ساختارهایی که بسیاری آن‌ها را «طبیعی» می‌دانند، اما برخی معتقدند بیش از حد مهندسی‌شده و غیرطبیعی به نظر می‌رسند. در این مقاله، نگاهی علمی اما هیجان‌انگیز به مشهورترین شواهد می‌اندازیم؛ شواهدی که باعث شده نظریهٔ «تمدن باستانی مریخ» تبدیل به یکی از داغ‌ترین موضوعات علمی/تخیلی سال‌های اخیر شود. ۱. مریخ زمانی شبیه زمین بود: ریشه‌ی فرضیه‌ی تمدن گمشده بر اساس داده‌های ناسا: - مریخ اقیانوس‌های عظیم داشته - جو آن ضخیم و گرم‌تر بوده - میدان مغناطیسی داشته و قابلیت پشتیبانی از آب مایع پایدار را برای میلیون‌ها سال داشته است پژوهش‌های زمین‌شناسی نشان می‌دهد که زندگی می‌توانست در #مریخ حتی زودتر از زمین شکل بگیرد، چون مریخ سریع‌تر سرد شد و شرایط قابل‌سکونت را زودتر به‌وجود آورد. این یعنی یک احتمال بزرگ: اگر حیات هوشمند در جهان تنها یک بار لازم باشد رخ دهد، اصلاً عجیب نیست که آن بار، ابتدا در مریخ اتفاق افتاده باشد. ۲. ساختارهای مربعی و هندسی روی مریخ؛ طبیعت یا مهندسی هوشمند؟ یکی از جذاب‌ترین بخش‌ها، عکس‌هایی است که شکل‌های هندسی عجیب را نشان می‌دهد: سنگ مکعبی و کاملاً زاویه‌دار در مریخ در سال ۲۰۲۳ مریخ‌نورد Perseverance سنگی را یافت که تقریباً شبیه یک مکعب تراش‌خورده بود. زمین‌شناسان می‌گویند این می‌تواند نتیجه شکستگی طبیعی باشد، اما منتقدان می‌پرسند: «چرا این شکل‌ها شبیه مصنوعات ساخته‌شده هستند؟» دیوارهای صاف و صاف‌برش‌خورده بعضی مناطق، مانند West Candor Chasma، دیواره‌هایی دارند که به‌طرز عجیبی شبیه دیوارهای سنگی مهندسی‌شده هستند. تونل‌ها و حفره‌های متقارن در برخی نقاط، دهانه‌هایی دیده شده که خروجی‌های موازی دارند؛ کاملاً مشابه تونل‌های تهویه یا خروجی‌های هوایی در بناهای صنعتی. البته دانشمندان توضیحات طبیعی برای آن‌ها ارائه کرده‌اند، اما شکل‌ها آن‌قدر تمیز و منظم هستند که پرسش‌ها همچنان باقی مانده است. ۳. شواهد احتمالی از مصنوعاتی که شاید روزی ابزار یا وسیله بوده‌اند در چندین تصویر ناسا، اشیا با اشکالی دیده شده که شباهت زیادی به ابزارهای انسانی دارند: - قطعه‌ای شبیه «دستهٔ یک در» - شیء شبیه «مجسمهٔ کوچک» - قطعه‌ای شبیه «آنتن فلزی خمیده» - یک قطعه سنگی که شبیه «بشقاب لبه‌دار» است بیشتر آن‌ها طبق نظر علمی فقط سنگ هستند. اما سؤال مهم این است: «چرا این همه سنگ باید شبیه چیزهایی باشند که ما خودمان می‌سازیم؟» ۴. چهرهٔ معروف #مریخ؛ نماد بزرگ‌ترین جنجال تاریخ #فضا در سال ۱۹۷۶ فضاپیمای Viking تصویری از منطقهٔ Cydonia گرفت که در آن صخره‌ای شبیه یک صورت انسانی عظیم دیده می‌شد. دانشمندان بعدها گفتند این فقط یک سایه‌روشن طبیعی است. اما نظریه‌پردازان پرسیدند: - چرا این ساختار دقیقاً شبیه «مجسمهٔ چهره» است؟ - چرا ابعاد آن با بناهای باستانی روی زمین مشابهت دارد؟ بسیاری معتقدند این «چهره»، بقایا یا نماد یک تمدن باستانی است که حالا زیر گرد و غبار مریخ دفن شده. ۵. آیا مریخ زمانی هوشمند بوده است؟ (نتیجه علمی + نتیجه فلسفی) تمام شواهد موجود، از سنگ‌های عجیب تا ساختارهای هندسی، هنوز به‌طور رسمی ثابت نمی‌کند که تمدنی پیشرفته در مریخ وجود داشته. اما آنچه ثابت شده این است: - مریخ زمانی قابل سکونت‌تر از زمین بوده - عمر «عصر آب» روی مریخ بسیار طولانی بوده - مریخ سریع‌تر از زمین آمادهٔ شکل‌گیری حیات بوده بنابراین این سؤال منطقی‌تر از آن چیزی است که فکر می‌کنیم: اگر حیات هوشمند جایی قرار بود زودتر از زمین تکامل پیدا کند، چرا نه روی مریخ؟ ۶. آیا ممکن است تمدن مریخی نابود شده باشد؟ سه نظریه علمی مطرح می‌شود: ۱. نابودی به‌علت از بین رفتن میدان مغناطیسی وقتی سپر مغناطیسی مریخ خاموش شد، جو آن به‌سرعت پراکنده شد. اگر تمدنی وجود داشت، این یک فاجعه نابودکننده بوده است. ۲. برخورد سیارک‌های غول‌پیکر نشانه‌های برخوردهای عظیم در مریخ دیده می‌شود. چنین برخوردهایی می‌توانست یک تمدن را به‌طور کامل از بین ببرد. ۳. جنگ یا حادثهٔ تکنولوژیک (نظریه بحث‌برانگیز) برخی پژوهشگران مستقل می‌گویند مقادیر غیرعادی از ایزوتوپ‌های زنون-۱۲۹ در مریخ می‌تواند نشانهٔ یک انفجار عظیم باشد. این البته تائید نشده است. جمع‌بندی: آیا مریخ زمانی پیشرفته‌تر از #زمین بوده؟ تا امروز هیچ مدرک قطعی برای وجود تمدن باستانی روی مریخ در دست نیست. اما مجموعهٔ بزرگی از شواهد نشان می‌دهد که: - مریخ زمانی قابل‌سکونت‌تر از زمین بوده - اشکال هندسی و ساختارهای عجیب روی آن دیده می‌شود - برخی سنگ‌ها شباهت چشمگیری به ابزارهای ساخته‌شده دارند - دورهٔ مناسب برای شکل‌گیری حیات پیشرفته در مریخ بسیار طولانی بوده بنابراین پاسخ قطعی نیست، اما احتمال صفر هم نیست. همین «احتمال» است که موضوع را جذاب، جنجالی و ارزشمند برای پژوهش‌های آینده می‌کند.